28 września 2020r.
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
Emedica.pl - Internetowy serwis dla Pacjentów
 
Synonimy  ->
Hiperbilirubinemia, żółtaczka fizjologiczna
Opis  ->
Żółte zabarwienie skóry spowodowane wysokim stężeniem bilirubiny.
Objawy  ->
Występuje zażółcenie skóry, intensywnie żółty mocz, czasem świąd skóry. Zażółcenie pojawia się początkowo na twarzy i stopniowo obejmuje całe ciało, również śluzówki (jama ustna) i białkówki oczu. Ustępuje w odwrotnej kolejności („odżółcają się” wpierw stópki, na końcu buzia).
Zażółcenie pojawia się najczęściej około 2-3 doby życia i trwa 1-2 tygodnie, z maksymalnym zażółceniem w 4-5 dniu życia. U dzieci urodzonych przedwcześnie maksymalne natężenie żółtaczki przypada na 6-7 dzień życia, trwać może do trzech tygodni.
Specjalnej uwagi wymaga żółtaczka w przypadku konfliktu serologicznego w zakresie układu Rh lub AB0 krwinek czerwonych matki i dziecka) – zażółcenie pojawia się zwykle już w pierwszej dobie życia i może być bardzo intensywne.
Zaliczana jest do żółtaczek patologicznych.

Szybkiego kontaktu z lekarzem wymaga:
  • Dołączająca się gorączka (powyżej 38°C), wybroczyny na skórze (czerwone plamki, które nie znikają po lekkim uciśnięciu skóry) lub krwawienia – podejrzenie zakażenia
  • Oziębienie (poniżej 36°C) – podejrzenie zakażenia
  • Duży, twardy brzuszek (powiększenie wątroby, zaburzenia jelitowe) – podejrzenie zakażenia, choroby wątroby i dróg żółciowych
  • Jasne stolce (białe, gliniaste) – choroby wątroby i dróg żółciowych
  • Odcień skóry zielonkawy, szary, cytrynowy lub mocno pomarańczowy – podejrzenie zakażenia, bardzo wysoki poziom bilirubiny
  • Niespokojne lub apatyczne zachowanie się dziecka, niechęć do ssania
  • Objawy odwodnienia (suche wargi i język, zapadnięte ciemię, słabe moczenie – brak moczu przez 8 godzin)
    Należy zwrócić uwagę, czy dziecko wypija wystarczającą ilość pokarmu, czy moczy się dostatecznie dobrze (przynajmniej 6 mokrych pieluszek w ciągu doby), czy oddaje przynajmniej dwa stolce dziennie (bilirubina usuwana jest z kałem i moczem). Powyższe obserwacje nabierają znaczenia od 3-4 doby życia – wraz ze wzrostem ilości przyjmowanego pokarmu (mleka).

    Kontaktu z lekarzem wymaga także:
  • Ponowne pojawienie się żółtaczki po 7 dniu życia
  • Żółtaczka nasilająca się po upływie pierwszego tygodnia życia
  • Żółtaczka utrzymująca się ponad 2 tygodnie
  • Przyczyny  ->
    Przyczyną wzrostu ilości żółtego barwnika we krwi jest rozpad krwinek czerwonych (erytrocytów), które noworodek, po okresie życia płodowego, posiada w nadmiarze. Z rozpadających się erytrocytów jest uwalniany barwnik, który przechodzi szereg przemian w wątrobie, skąd z żółcią dostaje się do jelit i jest wydalany wraz z kałem. Pewna jego część znajduje się w krwi, skąd przez nerki jest wydalany również z moczem. W tym okresie skóra dziecka zabarwia się na kolor żółty (jasno żółty, pomarańczowy, w zależności od ilości barwnika). Jest to proces normalny, zachodzący u każdego noworodka i dlatego nazywa się żółtaczką fizjologiczną. Żółtaczka fizjologiczna występuje u około 50% noworodków donoszonych i zawsze u noworodków urodzonych przedwcześnie.
    U części dzieci poziom bilirubiny jest bardzo wysoki i/lub utrzymuje się długo. Przyczyną może być jej nadmierna produkcja (rozpad erytrocytów), choroby wątroby lub też istniejące przeszkody w usuwaniu barwnika z organizmu. W takiej sytuacji mówimy o żółtaczce patologicznej.
    Może być ona spowodowana np. niezgodnością grup krwi pomiędzy matką a dzieckiem czy też zakażeniem.
    Zapobieganie  ->
    W przypadku żółtaczki fizjologicznej trudno mówić o działaniach zapobiegawczych. Pomocne w przewidywaniu przebiegu żółtaczki fizjologicznej (a także w leczeniu żółtaczki patologicznej) jest wykonywanie w okresie ciąży wskazanych przez lekarza badań (grupa krwi, obecność antygenu Hbs, specyficzne badania wirusologiczne, badania w kierunku zakażenia).
    Powikłania  ->
    Żółtaczka fizjologiczna ustępuje bez powikłań.
    Niekorzystne skutki może nieść ze sobą nadmiernie wysoki i długo utrzymujący się poziom bilirubiny obserwowany w żółtaczce patologicznej – głównym i najpoważniejszym powikłaniem jest wtedy odkładanie się barwnika w pewnych częściach mózgu dziecka, co może mieć negatywne następstwa dla jego dalszego rozwoju psychicznego i ruchowego.
    Badania  ->
    Podstawowym badaniem jest oznaczenie poziomu bilirubiny we krwi (całkowitej oraz tzw. części wolnej i związanej, czyli połączonej z białkami krwi).
    Prawidłowo prowadzone leczenie może wymagać powtarzania badania częściej niż jeden raz na dobę – wiąże się to każdorazowo z pobraniem od dziecka próbki krwi. Jeśli istnieją podejrzenia, że żółtaczka może być patologiczna, wykonuje się badania pomocnicze:
  • Oznaczenie grup krwi dziecka i matki oraz tzw. opracowanie serologiczne (poszukiwanie czynników w krwi, które mogą powodować nadmierny rozpad krwinek)
  • Morfologia krwi i inne badania w poszukiwaniu zakażenia
  • Badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej
    Dalsze badania specjalistyczne wykonuje się tylko w przypadku już stwierdzonej żółtaczki patologicznej.
  • Cel leczenia  ->
    Żółtaczka fizjologiczna nie wymaga leczenia. W żółtaczce patologicznej nie wolno dopuścić do przekroczenia określonych stężeń bilirubiny (patrz: transfuzja wymienna).
    Leczenie  ->
    Zalecenia ogólne
    Większość noworodków nie wymaga stosowania specjalnych zaleceń. Lekarz zwraca jedynie uwagę na to, czy dziecko otrzymuje wystarczającą ilość płynów, czy moczy się dobrze i oddaje przynajmniej 2-3 stolce na dobę.
    W przypadku karmienia naturalnego można zwiększyć częstość karmień (co 1,5-2,5 godziny), przy karmieniu butelką nie powinno się w tym okresie robić przerw dłuższych niż 3 godziny. Również w nocy należy noworodka karmić nie rzadziej niż co 4 godziny.

    Leczenie farmakologiczne
    Czasami w oddziale noworodkowym dziecko w pierwszych dniach życia otrzymuje dodatkowo płyny dożylnie i może być poddane tzw. fototerapii. Jest to naświetlanie całego ciała specjalnym światłem (białym lub niebieskim), które powoduje zmiany chemiczne bilirubiny i przez to przyśpiesza jej wydalanie z organizmu.
    W skrajnych przypadkach żółtaczka może wymagać usunięcia nadmiaru bilirubiny na drodze transfuzji wymiennej.
    Podpis  ->
    Opracowała
    dr n. med. Iwona Maruniak-Chudek

    Nota prawna


    Prezentowane strony mają charakter edukacyjny. Ogólne informacje na temat chorób i zasad postępowania w żadnym stopniu nie zastępują fachowej porady lekarskiej. Pomimo rygorystycznego przestrzegania ogólnie przyjętych zasad tworzenia serwisów medycznych ustalonych przez Health on the Net Foundation i weryfikacji prezentowanych treści przez uznane Autorytety medyczne, twórcy serwisu nie biorą żadnej odpowiedzialności, ani pośredniej ani bezpośredniej, za sposób wykorzystania i interpretowania informacji zawartych w serwisie.